فصل ۱ · مکه مکرمه - مقدمه
مکه مکرمه مقدسترین شهر اسلام است. همینجاست که کعبه قرار دارد، که خداوند متعال آن را مرکز عبادت برای تمام بشریت قرار داده است. مکه صرفاً یک شهر نیست، بلکه نظامی کامل از توحید، صلح و هدایت است.
۱.۱ کعبه - نخستین خانه عبادت
إِنَّ أَوَّلَ بَيْتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ لَلَّذِي بِبَكَّةَ مُبَارَكًا وَهُدًى لِلْعَالَمِينَ فِيهِ آيَاتٌ بَيِّنَاتٌ مَقَامُ إِبْرَاهِيمَ وَمَنْ دَخَلَهُ كَانَ آمِنًا
ترجمه: همانا نخستین خانهای که برای مردم نهاده شد، همان است که در بکه (مکه) است؛ مبارک و مایه هدایت برای جهانیان. در آن نشانههای آشکار است: مقام ابراهیم. و هر که به آن درآید، در امان است.
- سوره آل عمران (۳:۹۶-۹۷)
- کعبه نخستین جایگاه عبادت است
- «بکه» نام کهن مکه است
- مکه جایگاه صلح و امنیت است
- هدایت تنها برای اعراب نیست، بلکه برای تمام بشریت است
۱.۲ عظمت این شهر
لَا أُقْسِمُ بِهَذَا الْبَلَدِ وَأَنتَ حِلٌّ بِهَذَا الْبَلَدِ
ترجمه: سوگند به این شهر (مکه)، و تو (ای پیامبر ﷺ) در این شهر ساکنی.
- سوره بلد (۹۰:۱-۲)
۱.۳ دعای ابراهیم (ع) برای مکه
وَإِذْ قَالَ إِبْرَاهِيمُ رَبِّ اجْعَلْ هَذَا بَلَدًا آمِنًا وَارْزُقْ أَهْلَهُ مِنَ الثَّمَرَاتِ
ترجمه: و آنگاه که ابراهیم (ع) دعا کرد: پروردگارا! این شهر را امن گردان و مردمش را از میوهها روزی ده.
- سوره بقره (۲:۱۲۶)
۱.۴ ثواب نماز در مسجدالحرام
صَلَاةٌ فِي مَسْجِدِي هَذَا أَفْضَلُ مِنْ أَلْفِ صَلَاةٍ فِيمَا سِوَاهُ إِلَّا الْمَسْجِدَ الْحَرَامَ، وَصَلَاةٌ فِي الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ أَفْضَلُ مِنْ مِائَةِ أَلْفِ صَلَاةٍ فِيمَا سِوَاهُ
یک نماز در این مسجد من (مسجدالنبی ﷺ) از هزار نماز در مساجد دیگر برتر است، مگر مسجدالحرام. و یک نماز در مسجدالحرام از صد هزار نماز در مساجد دیگر برتر است.
منبع: سنن ابن ماجه، ۱۴۰۶
۱.۵ محبت پیامبر ﷺ به مکه
به خدا سوگند! تو بهترین سرزمین خدا و محبوبترین سرزمین نزد خدا هستی. اگر مرا (به اجبار) بیرون نمیکردند، هرگز تو را ترک نمیکردم.
منبع: جامع ترمذی، ۳۹۲۵ / سنن ابن ماجه، ۳۱۰۸
فصل ۲ · عمره
۲.۱ عمره چیست؟
عمره عبادتی است که در مسجدالحرام (مکه) انجام میشود. بهسبب هدفش، عمره را «حج کوچک» نیز مینامند.
۲.۲ فضایل عمره چیست؟
از یک عمره تا عمره دیگر، کفاره گناهان میان آن دو است، و حج مقبول (حج مبرور) پاداشی جز بهشت ندارد.
منبع: صحیح بخاری، ۱۷۷۳ / صحیح مسلم، ۱۳۴۹a
۲.۴ ارکان عمره
- 1
احرام
نیت و لباس احرام در میقات
- 2
طواف
هفت دور به گرد کعبه
- 3
سعی
هفت بار رفتوآمد میان صفا و مروه
- 4
حلق / قصر
تراشیدن یا کوتاه کردن مو
۲.۵ روش صحیح عمره
احرام
- غسل در میقات (سنت)
- مردان: دو پارچه سفید بدون دوخت
- زنان: لباس پوشیده، صورت باز
- نیت از دل
تلبیه
لَبَّيْكَ اللَّهُمَّ لَبَّيْكَ، لَبَّيْكَ لَا شَرِيكَ لَكَ لَبَّيْكَ، إِنَّ الْحَمْدَ وَالنِّعْمَةَ لَكَ وَالْمُلْكَ، لَا شَرِيكَ لَكَ
منبع: صحیح مسلم، ۱۱۸۴
طواف
- هفت دور به گرد کعبه (آغاز از حجرالاسود)
- مردان: در سه دور نخست با گام تند (رَمَل)
- بوسیدن حجرالاسود (در صورت امکان) یا اشاره به آن
- از رکن یمانی تا حجرالاسود: رَبَّنا آتِنا فی الدنیا حسنةً…
- دو رکعت نماز (نزدیک مقام ابراهیم)
سعی (صفا-مروه)
إِنَّ الصَّفَا وَالْمَرْوَةَ مِن شَعَائِرِ اللَّهِ
ترجمه: همانا صفا و مروه از نشانههای خداست.
- سوره بقره (۲:۱۵۸)
- آغاز از صفا، پایان در مروه - هفت بار رفتوآمد
- میان چراغهای سبز: مردان تند بروند، زنان با گام معمولی
۲.۷ دعاهای مهم عمره
اللَّهُمَّ رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَفِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً وَقِنَا عَذَابَ النَّارِ
خدایا! به ما در دنیا نیکی و در آخرت نیز نیکی عطا فرما، و ما را از عذاب آتش نگه دار.
منبع: صحیح بخاری، ۶۳۸۹
فصل ۳ · حج
۳.۱ حج چیست؟
وَلِلَّهِ عَلَى النَّاسِ حِجُّ الْبَيْتِ مَنِ اسْتَطَاعَ إِلَيْهِ سَبِيلًا
ترجمه: و برای خدا بر مردم، حج آن خانه واجب است؛ بر هر که توان راهیابی به آن را داشته باشد.
- سوره آل عمران (۳:۹۷)
- حج پنجمین رکن اسلام است
- تنها بر کسانی واجب است که از نظر جسمی و مالی توانایی دارند
- در طول عمر تنها یک بار واجب است
۳.۴ ارکان حج
- 1
احرام
نیت و لباس احرام
- 2
وقوف در عرفات
۹ ذیالحجه - رکن واجب
- 3
طواف افاضه
طواف واجب
- 4
سعی
صفا-مروه
۳.۵ روش صحیح حج (گامبهگام)
۸ ذیالحجه (روز ترویه) - منا
- رسیدن به منا، خواندن ۵ نماز
- شب را در منا گذراندن (سنت)
۹ ذیالحجه (روز عرفه) - وقوف در عرفات
حج بدون عرفات باطل است!
- وقوف در عرفات از ظهر تا مغرب - این بزرگترین رکن حج است
- دعا، استغفار، تسبیح
- سپس حرکت به سوی مزدلفه - نماز مغرب و عشا را جمع بخوانید
- شب را در مزدلفه بگذرانید (شب ۹-۱۰ ذیالحجه)
- جمع کردن ۷۰ سنگریزه
۱۰ ذیالحجه (روز قربانی) - ۴ عمل
- رمی - تنها جمره عقبه (ستون بزرگ) - ۷ سنگریزه
- قربانی
- تراشیدن یا کوتاه کردن مو
- طواف افاضه + سعی
۱۱-۱۳ ذیالحجه (ایام تشریق) - رمی
رمی هر سه جمره در هر روز:
حداقل واجب = ۴۹ سنگریزه | سنت کامل = ۷۰ سنگریزه
فصل ۴ · جزئیات حج و مکانهای مقدس
۴.۱ مسجد نمره - معرفی
مسجد نمره نزدیک مکه مکرمه در دشت عرفات واقع است. همینجاست که پیامبر ﷺ در حجةالوداع خطبهای تاریخی ایراد فرمود که آموزههای بنیادین اسلام را بهروشنی بیان کرد.
مهم: مسجد نمره تنها در ۹ ذیالحجه (روز عرفه) باز است - در سراسر سال بسته میماند. تنها در همین روز اذان، خطبه و نماز جمع ظهر و عصر برگزار میشود.
۴.۲ جبلالرحمه - معرفی
جبلالرحمه تپهای کوچک در میانه عرفات است که به «کوه رحمت» نیز شناخته میشود. همینجاست که آدم (ع) و حوا (علیهاالسلام) پس از هبوط به زمین برای نخستین بار به هم رسیدند.
۴.۳ مزدلفه - معرفی
مزدلفه نام درهای است که میان عرفات و منا واقع است. در قرآن از آن با نام «مشعرالحرام» یاد شده است.
- پس از عرفات، نماز مغرب و عشا را در مزدلفه جمع بخوانید
- شب ۹-۱۰ ذیالحجه (شب مزدلفه) - شب را با عبادت بگذرانید
- ماندن تا فجر واجب است
- برای رمی ۷۰ سنگریزه جمع کنید
۴.۴ وادی محسّر - معرفی
وادی محسّر درهای است که میان مزدلفه و منا واقع است - یادآور رویداد اصحاب فیل، آنجا که خدا با پرندگان ابابیل عذاب فرستاد. این مکان عبرت و اندیشه است.
۴.۵ منا - معرفی
منا دره مقدس مکه است که بسیاری از اعمال مهم حج در آن انجام میشود: رمی جمرات، قربانی، حلق/قصر و ایام تشریق.
۴.۶ مسجد خیف (منا)
مسجد خیف یکی از کهنترین و مقدسترین مساجد منا است. آن را «مسجد پیامبران» نیز مینامند، زیرا ۷۰ یا ۱۰۰ پیامبر در آن نماز خواندهاند.
۴.۸ جمرات - معرفی
جمرات سه مکان در منا هستند که حاجیان به ستونهای نماد شیطان سنگ میزنند - یادبودی از عمل ابراهیم (ع).
۴.۹ مسجد البیعه (عقبه) - معرفی
مسجد البیعه نزدیک منا، در کنار جمره عقبه واقع است. همینجاست که انصار مدینه با پیامبر ﷺ دو بیعت بزرگ بستند (در سالهای دوازدهم و سیزدهم بعثت).
فصل ۵ · گورستانها و مساجد - مکانهای مقدس
شما را از زیارت قبور بازداشته بودم، اما اکنون آنها را زیارت کنید. - پیامبر ﷺ
منبع: صحیح مسلم، ۹۷۷
۵.۱ جنّتالمعلّی
جنّتالمعلّی کهنترین و مقدسترین گورستان مکه مکرمه است. اینجا مدفوناند: حضرت خدیجه (رض)، ابوطالب، عبدالله بن زبیر (رض)، امهانی (رض)، و بزرگان قریش.
۵.۲ مسجد جن
اینجا گروهی از جنیان تلاوت پیامبر ﷺ را شنیدند و اسلام آوردند و به حمایت از او پیمان بستند - این مسجد به یاد همان رویداد ساخته شد.
۵.۳ مسجد شجر
اینجا درختی پیامبر ﷺ را شناخت، برای سلام خم شد، و بر نبوت او گواهی داد - این مسجد در محل همان رویداد معجزهآسا ساخته شد.
۵.۴ مسجد فتح (مسجد رایه)
بر جبلالفتح واقع است - در فتح مکه پرچم اسلام اینجا برافراشته شد.
۵.۵ مسجد حجابه
این مسجد از «حجابه» نام گرفته است - یعنی مسئولیت گشودن، بستن و نگهبانی کعبه. در روز فتح مکه پیامبر ﷺ فرمود: «از امروز کلیدداری کعبه نزد شما خواهد ماند؛ تا روز قیامت در دستان شما خواهد بود.»
۵.۶ زادگاه پیامبر ﷺ - مسجد مولد
پیامبر ﷺ در مکه مکرمه در خانه بنیهاشم زاده شد. ولادت: ۱۲ ربیعالاول، عامالفیل - حدود ۵۷۰ میلادی.
۵.۷ قصر سقیف (قَصْرُ السَّقِيفِ)
مکانی تاریخی و کهن در مکه مکرمه - مرتبط با خانههای قدیمی بنیهاشم. «سقف» بهمعنای سقف یا پناهگاه است.
۵.۸ مقبره العدل
گورستانی تاریخی در مکه که در آن مجازاتهای اسلامی اجرا میشد. نام این ناحیه از «العدل» (عدالت) گرفته شده است.
۵.۹ گورستان شهدا
نزدیک جاده الجعرانه در مکه واقع است - شهدای غزوههای گوناگون اینجا مدفوناند.
۵.۱۰ وأد البنات - زندهبهگور کردن دختران
وَإِذَا الْمَوْءُودَةُ سُئِلَتْ بِأَيِّ ذَنبٍ قُتِلَتْ
ترجمه: و آنگاه که از دختر زندهبهگورشده پرسیده شود که به کدام گناه کشته شد؟
- سوره تکویر (۸۱:۸-۹)
در دوران جاهلیت برخی قبایل عرب دخترانشان را زندهبهگور میکردند. پس از آمدن پیامبر ﷺ این کار حرام اعلام شد و دختران رحمت خوانده شدند.
۵.۱۱ مسجد تنعیم (مسجد عایشه (رض))
نزدیکترین میقات به مکه - کسانی که در مکه ساکناند از اینجا برای عمره احرام میبندند.
۵.۱۲ مسجد جعرانه
میقاتی مهم در مکه - شناختهشدهترین میقات پس از مسجد تنعیم.
۵.۱۳ مسجد صلح حدیبیه
محل صلح حدیبیه میان پیامبر ﷺ و قریش در سال ۶ هجری - بیعت رضوان نیز همینجا انجام شد.
لَقَدْ رَضِيَ اللَّهُ عَنِ الْمُؤْمِنِينَ إِذْ يُبَايِعُونَكَ تَحْتَ الشَّجَرَةِ
ترجمه: همانا خدا از مؤمنان خشنود شد، آنگاه که زیر آن درخت با تو بیعت میکردند.
- سوره فتح (۴۸:۱۸)
۵.۱۴ جبلالنور + غار حرا
اینجا نخستین وحی نازل شد - سوره علق (۹۶:۱-۵). اسلام در همین مکان آغاز شد.
۵.۱۵ جبل ثور + غار ثور
در هنگام هجرت، پیامبر ﷺ و ابوبکر صدیق (رض) سه شب اینجا ماندند. در حفاظت ویژه خدا - رویدادهای معجزهآسای تار عنکبوت و تخمهای کبوتر.
إِذْ يَقُولُ لِصَاحِبِهِ لَا تَحْزَنْ إِنَّ اللَّهَ مَعَنَا
ترجمه: آنگاه که به همراهش میگفت: اندوه مخور، همانا خدا با ماست.
- سوره توبه (۹:۴۰)
۵.۱۶ جبل خندمه
کوهی تاریخی در مکه - در فتح مکه، پیامبر ﷺ برای ورود به شهر مسیری نزدیک آن را برگزید.
۵.۱۷ موزه کسوه
موزهای باشکوه که به کسوه (پوشش ابریشمی سیاه کعبه) اختصاص دارد. هر سال در ۹ ذیالحجه کسوه کهنه برداشته و کسوه نو پوشانده میشود - که با آیات قرآن و رشتههای زر و سیم تزیین شده است.
۵.۱۸ قنات زبیده
سیده زبیده بنت جعفر (همسر خلیفه عباسی هارونالرشید) هزینه ساخت قناتی باشکوه از کوههای طائف تا مکه را شخصاً بر عهده گرفت - برای خدمت به حاجیان. بزرگترین طرح رفاه عمومی روزگار خود.
فصل ۶ · طائف - مکانهای مقدس
۶.۱ معرفی طائف
طائف شهری مشهور و تاریخی در عربستان سعودی است - در شرق مکه در کوههای سراوات واقع است. در سال دهم بعثت، پیامبر ﷺ به طائف سفر کرد. مردم طائف بر او سنگ زدند - با این حال پیامبر ﷺ آنان را نفرین نکرد، بلکه برایشان دعای رحمت کرد.
«طائف شهری است که در آن سنگ زدند، اما در پاسخ دعاها برخاست - جایی که آزار دادند، اما از همانجا دوران تازهای از رحمت آغاز شد.»
۶.۲ حضرت عبدالله بن عباس (رض) - معرفی
پسرعموی پیامبر ﷺ - در اسلام با نام «ترجمانالقرآن» شناخته میشود. در سال ۶۸ هجری در طائف درگذشت و همانجا مدفون شد - سپس در آن محل مقبره و مسجدی ساخته شد.
اللَّهُمَّ عَلِّمْهُ الْحِكْمَةَ وَتَأْوِيلَ الْكِتَابِ
خدایا! به او فهم دین عطا فرما و تأویل قرآن را به او بیاموز.
منبع: سنن ابن ماجه، ۱۶۶
۶.۳ وادی مثنی
این همان درهای است که پیامبر ﷺ پس از آزمون سخت طائف در آن آرام گرفت و این دعای مشهور را به درگاه خدا خواند:
اللَّهُمَّ إِلَيْكَ أَشْكُو ضَعْفَ قُوَّتِي وَقِلَّةَ حِيلَتِي وَهَوَانِي عَلَى النَّاسِ
خدایا! تنها به تو از ناتوانی نیرویم، بیچارگیام و خواریام در برابر مردم شکوه میکنم.
منبع: طبرانی
۶.۴ مسجد عداس
اینجا عداس (رض) (خدمتکاری) به پیامبر ﷺ انگور تقدیم کرد و با شنیدن «بسمالله» اسلام آورد - لحظهای ظریف اما ژرفاثر در تاریخ دعوت اسلامی.
۶.۵ مسجد علی (رض) (طائف)
نزدیک شهر قدیم طائف واقع است - منسوب به حضرت علی بن ابیطالب (رض).
۶.۶ مسجد رسول ﷺ
نزدیک شهر قدیم واقع است - مکانی مرتبط با سفر پیامبر ﷺ به طائف.
۶.۷ مسجد وادی رحمه
در وادی رحمه مشهور طائف واقع است - جایی که رحمت خدا به پیامبر ﷺ آرامش بخشید.
۶.۸ مسجد قرنالمنازل (میقات نجد)
نزدیک طائف واقع است - میقات تعیینشده برای مردم نجد (مرز بستن احرام حج یا عمره).
۶.۹ الشفا
الشفا بلندترین و مشهورترین ناحیه مرتفع طائف است - بخشی از کوههای سراوات. به آبوهوای مطبوع و زیبایی طبیعیاش شهره است.
۶.۱۰ بازار عکاظ
بازار کهن و مشهور جهان عرب - مرکز تجارت، ادب، شعر و داوری حقوقی.
۶.۱۱ باب الریع (باب الريع)
دروازه مشهور شهر طائف کهن - زمانی بخشی از دیوار شهر طائف بود.
۶.۱۲ باغهای گل طائف (ورد الطائف)
ورد طائف (گل طائف) - گونهای از گل سرخ که در سراسر جهان مشهور است. در پیرامون شفا و هدا کشت میشود - قرنهاست برای عطر و رایحه پرورش مییابد.
فصل ۷ · مدینه منوره - مکانهای مقدس
۷.۱ مدینه منوره
دومین شهر مقدس اسلام - اینجا پیامبر ﷺ بنیان جامعه اسلامی را نهاد. نام کهنش یثرب بود؛ پس از هجرت آن را «مدینةالنبی ﷺ» (شهر پیامبر) نامیدند.
اللَّهُمَّ حَبِّبْ إِلَيْنَا الْمَدِينَةَ كَحُبِّنَا مَكَّةَ أَوْ أَشَدَّ
خدایا! چنان که مکه را محبوب ما گرداندی، مدینه را نیز محبوب ما گردان، یا حتی بیشتر.
منبع: صحیح بخاری، ۱۸۸۹
۷.۲ ریاضالجنه (روضه)
میان خانه (حجره) من و منبرم باغی از باغهای بهشت است، و منبر من بر حوض من است. - پیامبر ﷺ
منبع: صحیح مسلم، ۱۳۹۱
۷.۳ جنّتالبقیع
گورستان مقدس درست در کنار مسجدالنبی - اینجا مدفوناند:
امهاتالمؤمنین (رض) (در جنّتالبقیع)
- حضرت عایشه (رض)
- حضرت حفصه (رض)
- حضرت امسلمه (رض)
- حضرت زینب بنت جحش (رض)
- حضرت زینب بنت خزیمه (رض)
- حضرت جویریه (رض)
- حضرت صفیه (رض)
- حضرت امحبیبه (رض)
- حضرت سوده (رض)
حضرت خدیجه (رض) - در مکه (جنّتالمعلّی) مدفون | حضرت میمونه (رض) - در سرِف (نزدیک مکه) مدفون
اهلبیت (رض) (در جنّتالبقیع)
- حضرت فاطمه (رض) (دختر پیامبر ﷺ)
- حضرت حسن بن علی (رض)
- حضرت عباس (رض) (عموی پیامبر ﷺ)
- حضرت علی زینالعابدین (رحمهالله)
- حضرت محمد الباقر (رحمهالله)
- حضرت جعفر الصادق (رحمهالله)
صحابه مشهور (رض) (در جنّتالبقیع)
- حضرت عثمان بن عفان (رض) (خلیفه سوم)
- حضرت سعد بن ابیوقاص (رض)
- حضرت عبدالرحمن بن عوف (رض)
- حضرت اسعد بن زراره (رض) (نخستین انصاری)
- حضرت عبدالله بن مسعود (رض)
۷.۴ مسجد غمامه
نزدیک مسجدالنبی واقع است - پیامبر ﷺ نماز عید و استسقا (دعای باران) را اینجا خواند. بهسبب گرد آمدن ابرها برای باران، آن را «غمامه» (یعنی: ابر) نامیدند.
۷.۵ مسجد ابوبکر (رض)
نزدیک مسجد غمامه واقع است - پس از پیامبر ﷺ، حضرت ابوبکر (رض) نماز عید را اینجا اقامه کرد.
۷.۶ مسجد بلال (رض)
منسوب به حضرت بلال بن رباح (رض)، نخستین مؤذن اسلام - پس از رحلت پیامبر ﷺ، اذان گفتن برای او بسیار دردناک شد.
۷.۷ مسجد علی (رض) (مدینه)
منسوب به حضرت علی بن ابیطالب (رض) - پسرعموی پیامبر ﷺ، داماد او، و چهارمین خلیفه راشد.
۷.۸ مسجد جمعه
پس از هجرت، پیامبر ﷺ نخستین نماز جمعه را اینجا خواند - در راه قبا به مدینه.
۷.۹ مسجد قبا
نخستین مسجد اسلام - پس از هجرت، پیامبر ﷺ نخست بنیان همین مسجد را نهاد.
هر کس در خانهاش وضو بگیرد سپس به مسجد قبا بیاید و در آن نماز بخواند، پاداشی برابر عمره خواهد داشت.
منبع: سنن ابن ماجه، ۱۴۱۲
۷.۱۰ چاه انگشتر (بئر الخاتم)
منسوب به انگشتر نقرهای پیامبر ﷺ (که بر آن «محمد رسولالله» نقش بسته بود). بنا بر روایات، در دوران حضرت عثمان (رض) در این چاه افتاد.
۷.۱۱ بئر رومه
حضرت عثمان بن عفان (رض) این چاه را خرید و در راه خدا وقف کرد - بزرگترین صدقه جاریه در تاریخ اسلام.
۷.۱۲ بئر غرس
محبوبترین منبع آب پیامبر ﷺ - او وصیت کرد که پس از رحلتش، غسل او با آب بئر غرس داده شود.
۷.۱۳ بستان المستقبل
پارکی عمومی و مدرن در مدینه - محیطی خانوادگی با زمینهای بازی کودکان و مسیرهای پیادهروی. مکانی مذهبی نیست، بلکه پارک تفریحی مدرن شهر است.
۷.۱۴ مسجد قبلتین
جایی که قبله در میانه نماز تغییر یافت - از بیتالمقدس به کعبه. «قبلتین» یعنی: دو قبله.
در درون آن دو محراب است - قبله کهن و نو. حدود ۵ کیلومتر از مسجدالنبی ﷺ.
۷.۱۵ جبل خندق + هفت مسجد
غزوه خندق (احزاب) - در سال ۵ هجری سپاهی بیش از ۱۰٬۰۰۰ نفر با ۳٬۰۰۰ مسلمان رویارو شد - به مشورت سلمان فارسی (رض) خندقی کنده شد. خدا با توفانی از باد و فرشتگان مسلمانان را یاری کرد.
مساجد سبعه (۷ مسجد)
- مسجد فتح (مشهورترین)
- مسجد سلمان فارسی
- مسجد ابوبکر
- مسجد عمر
- مسجد علی
- مسجد سعد بن معاذ (رض)
- مسجد سعد بن عباده (رض)
۷.۱۷ جبل احد / غزوه احد
احد کوهی است که ما را دوست دارد و ما نیز آن را دوست داریم. - پیامبر ﷺ
منبع: صحیح مسلم، ۱۳۹۳
۳ هجری - ۳٬۰۰۰ سپاهی به فرماندهی ابوسفیان در برابر ۷۰۰ مسلمان. چون تیراندازان جایگاههای خود را رها کردند، دشمن از پشت حمله کرد - روند نبرد دگرگون شد. پیامبر ﷺ زخمی شد اما نفرین نکرد، تنها دعا کرد: «خدایا! قوم مرا هدایت کن.»
۷.۲۰ گورستان شهدای احد
در غزوه احد ۷۰ صحابی (رض) به شهادت رسیدند - اینجا مدفوناند.
سیدالشهدا - حضرت حمزه بن عبدالمطلب (رض)
عموی پیامبر ﷺ - بزرگترین شهید این غزوه - لقب «سیدالشهدا» را پیامبر ﷺ به او عطا فرمود.
بر همه ۷۰ نام اتفاق علمی نیست - روایات گوناگوناند - اما همه آنان از شهدای بزرگ اسلاماند.
۷.۱۸ غار احد + ۷.۱۹ مسجد فسیح
پس از غزوه احد، پیامبر ﷺ در غار کوچک (غار احد) بر جبل احد آرام گرفت - در حالی که صحابه (رض) نگهبانی میدادند. مسجد فسیح زیر این غار است - بعدها ساخته شد - و جایی را که پیامبر ﷺ در آن نماز خواند نشان میدهد.
۷.۲۱ خانه حضرت فاطمه (رض)
در سمت شرقی مسجدالنبی ﷺ - اکنون در توسعه مسجدالنبی گنجانده شده است. خانهای بسیار کوچک و ساده - اینجا امام حسن (رض) و امام حسین (رض) پرورش یافتند.
فصل ۸ · بدر - مکانهای مقدس
۸.۱ غزوه بدر
۱۷ رمضان، سال ۲ هجری - نخستین و سرنوشتسازترین نبرد اسلام. حدود ۱۳۰ کیلومتری جنوب غرب مدینه. مسلمانان: ۳۱۳ (۲ اسب، ۷۰ شتر) در برابر قریش: ۱٬۰۰۰.
هدف کاروان بود، نه نبرد - اما قریش جنگ را تحمیل کرد. خدا برای یاری ۱٬۰۰۰ فرشته فرستاد - ۷۰ کافر کشته شدند، ۷۰ اسیر گشتند، و ۱۴ مسلمان به شهادت رسیدند.
۸.۲ مسجد عریش
نزدیک میدان نبرد بدر واقع است - جایی که پیامبر ﷺ در روز بدر چنان با شور دعا کرد که ردایش از دوشش افتاد - حضرت ابوبکر (رض) او را دلداری داد: «ای رسول خدا ﷺ، خدا به وعده خود وفا خواهد کرد.»
۸.۳ نزول فرشتگان (یاری الهی)
إِذْ تَسْتَغِيثُونَ رَبَّكُمْ فَاسْتَجَابَ لَكُمْ أَنِّي مُمِدُّكُم بِأَلْفٍ مِّنَ الْمَلَائِكَةِ مُرْدِفِينَ
ترجمه: آنگاه که از پروردگارتان یاری میخواستید، پس دعایتان را اجابت کرد: همانا من شما را با هزار فرشته پیاپی یاری خواهم کرد.
- سوره انفال (۸:۹)
۸.۴ گورستان شهدای بدر
نزدیک میدان نبرد بدر واقع است - ۱۴ صحابی (رض) اینجا مدفوناند.
پیوست · همسران و فرزندان پیامبر ﷺ
همسران پیامبر ﷺ (امهاتالمؤمنین) - ۱۱ همسر
هنگام رحلت پیامبر ﷺ، ۹ همسر در قید حیات بودند.
- 1
حضرت خدیجه بنت خویلد (رض)
ازدواج: پیامبر ﷺ ۲۵ ساله | خدیجه (رض) ۴۰ ساله | نخستین و طولانیترین ازدواج (۲۵ سال) | نخستین کسی که اسلام آورد
- 2
حضرت سوده بنت زمعه (رض)
ازدواج: پیامبر ﷺ ۵۰ ساله | او بیوهای بیپشتیبان بود
- 3
حضرت عایشه بنت ابیبکر (رض)
نامزدی: ۶ سالگی | آغاز زندگی مشترک: ۹ سالگی | سن پیامبر ﷺ: حدود ۵۳
- 4
حضرت حفصه بنت عمر (رض)
ازدواج: پیامبر ﷺ ۵۴ ساله | بیوه یک شهید
- 5
حضرت زینب بنت خزیمه (رض)
ازدواج: ۵۵ سالگی | لقب: امالمساکین (مادر بینوایان) | وفات: ۸ ماه بعد
- 6
حضرت امسلمه (رض)
ازدواج: ۵۶ سالگی | بیوهای دارای فرزند
- 7
حضرت زینب بنت جحش (رض)
ازدواج: ۵۷ سالگی | ویژگی: به فرمان خدا در قرآن (سوره احزاب)
- 8
حضرت جویریه بنت حارث (رض)
ازدواج: ۵۸ سالگی | اثر: تمام قبیلهاش آزاد شدند
- 9
حضرت امحبیبه (رض)
ازدواج: ۵۹ سالگی | مراسم عقد در حبشه برگزار شد
- 10
حضرت صفیه بنت حُیَی (رض)
ازدواج: ۵۹ سالگی | نسب: از خاندانی یهودی
- 11
حضرت میمونه بنت حارث (رض)
ازدواج: ۶۰ سالگی | آخرین ازدواج
فرزندان پیامبر ﷺ - در مجموع ۷
فرزندان همسران (جزئیات)
حضرت زینب (رض)
همسر: ابوالعاص بن ربیع | فرزندان: علی (رض) (در کودکی درگذشت)، امامه (رض)
حضرت رقیه (رض)
همسر: حضرت عثمان بن عفان (رض) | فرزند: عبدالله (رض) (در کودکی درگذشت)
حضرت امکلثوم (رض)
همسر: حضرت عثمان (رض) | بدون فرزند
حضرت فاطمه (رض)
همسر: حضرت علی بن ابیطالب (رض) | فرزندان: حسن (رض)، حسین (رض)، محسن (رض) (درگذشته)، زینب (رض)، امکلثوم (رض)
جمعبندی
این راهنما برای هیچ ادعای خودنمایی نوشته نشده، بلکه تنها و تنها برای هدایت درست امت مسلمان فراهم آمده است.
همه زیارتها، رویدادها و مکانهای مقدس یادشده در آن، در پرتو قرآن، احادیث صحیح و روایات معتبر ارائه شدهاند.
کوشش ما این بوده که این سفر تنها گشتوگذاری در مکانها نباشد، بلکه سفری از ایمان، اندیشه و یقین باشد - که در هر گام، آموزههای پیامبر ﷺ، فداکاریهای صحابه (رض) و روح اسلام احساس شود.
آمِيْن يَا رَبَّ الْعَالَمِيْن